محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2359

مرآة البلدان ( فارسى )

دويست هزار سوار از جيحون گذشته به عزم محاربت و مقاتلت با شاه طهماسب صفوى به ايران آمد . دوشنبه نهم محرم ، در زورآباد جام تلاقى فريقين شد و بعد از تغلبات و لشكركشيهاى چنگيز خان و اولاد بلافصل او قشونى به اين شوكت و شكوه از جيحون عبور نكرده بود . خلاصه فتح و نصرت ، قشون شاه طهماسب را نصيب شد . در سنهء نهصد و سى و هفت عبيد الله خان ازبك به خونخواهى عم خود شيبك خان از جيحون گذشته هرات را محاصره نمود و به خراسان آمده مشهد را مسخر ساخت . چون خبر نهضت و ركضت شاه طهماسب را به صوب خراسان استماع نمود بىدرنگ آهنگ فرار كرده به تركستان رفت . در سنهء نهصد و چهل و سه عبيد الله خان ازبك از جيحون گذشته به خراسان تاخت و مشهد و هرات و بلكه تا نيشابور را مسخر ساخت . چهارده ماه هم در هرات توقف و اقامت نموده بعد به صرافت طبع آهنگ عودت به ماوراء النهر نمود « 2 » . در سنهء هزار و صد و پنجاه و چهار به حكم نادرى نجاران هندوستان يك هزار و يك‌صد كشتى كه به جهت عبور از جيحون ساخته بودند به آب انداخته نادر شاه به بخارا رفت و تفصيل ملاقات او با ابو الفيض خان چنگيزى معروف است . جيخن : صاحب معجم البلدان گويد جيخن قصبه‌اى است در چهار فرسخى مرو . چيدم : از قراى بندر ديلم فارس است . چيذر : يكى از قراى شميران است واقع در سمت غربى سلطنت‌آباد ما بين رستم‌آباد و دز آشوب . آبش از سه رشته قنات . حقابه « 3 » هم از كوه دارد .

--> ( 2 ) - در متن همه‌جا : عبد الله . براى اطلاع بر شرح دقايق اين جنگها رجوع شود به احسن - التواريخ روملو ، قسمت صفويه ( تصحيح دكتر عبد الحسين نوائى ، فرهنگستان ادب و هنر ) . ( 3 ) - حقابه - حقى نسبت به سهمى از آب قنات و غيره ( معين ) .